Geschiedenis Onze-Lieve-Vrouw-ter-Schelde

Inleiding
In 1893 werd het Vlaams Hoofd of Sint-Anneke, een gBestaande toestand in 1945:
- links: de voorlopige kerk (1894-1905), later bibliotheek en feestzaal; verdieping opgebouwd  in 1924 voor parochiale lagere school (tot in 1953); opnieuw noodkerk (gelijkvloers) in 1944 en 1945
- midden: pastorij van 1894 tot 1955
- rechts: parochiekerk HH. Anna en Joachim, ingezegend in 1905 en afgebroken in 1968
ehucht (wijk) van de gemeente Zwijndrecht en behorend tot de parochie Heilig Kruis, een zelfstandige parochie in het bisdom Gent. De nieuwe parochie werd onder de bescherming van de H. Anna geplaatst en de zielzorg toevertrouwd aan diocesane priesters.
De voorlopige parochiekerk uit 1894 werd te klein en er moest werk gemaakt worden van een nieuwe ‘definitieve’ kerk.
In 1905 werd de nieuwe parochiekerk HH. Anna en Joachim ingezegend.
De Sint-Annaparochie, de enige parochie op Antwerpen-Linkeroever, werd tussen december 1944 en augustus 1959 toevertrouwd aan paters-dominicanen.

Pastorale zorg: paters-dominicanen
Antwerpen-Linkeroever had in de jaren 1940 twee bevolkingskernen: zuidelijk het oude Sint-Anneke en noordelijk ‘de plage’, ook wel ‘het strand’ genoemd. Deze kernen waren gescheiden door een grote zandvlakte waardoor bewoners van de plage, die op zondag de mis wilden bijwonen in de Sint-Annakerk, wel een half uur te voet moesten gaan. En dat vonden de paters te veel van het goede.
De pastorale zorg voor de bewoners van ‘de plage’ of  ‘het strand’, werd na 1944  toevertrouwd aan de pater-onderpastoor. Eerst was dat pater Mahieu. Die zorgde er al vlug voor dat hij mis kon lezen dicht bij de bewoners. Aanvankelijk in een gebouw aan de Thonetlaan, later in een leegstaand huisje op de plage.
In 1948 werd een houten barak aangeschaft om dienst te doen als voorlopige kapel.
In 1951 werd pater Quaghebeur onderpastoor en ook hij werd belast met de zielzorg voor de mensen uit ‘het hoge noorden’. Legendarisch werd zijn inzet voor het bouwen van een nieuwe kerk (zie ‘Kerkgebouw: terugblik’).
Pater Quaghebeur die zijn hart verloren had op de ‘plage’, werd in 1956 pastoor van de Sint-Annaparochie. Daardoor kwam zijn werkterrein vooral in het centrum van Linkeroever te liggen. De paters Ketele, Cuypers en Versmissen werden dan achtereenvolgens belast met de zorg voor de wijk O.L.V.-ter-Schelde.

Kapelanij van de Sint-Annaparochie
Vooruitziend als de paters waren vonden zij een tweede parochie op Linkeroever wenselijk.
Met die doelstelling voor ogen deed pater-pastoor Frans Janssens al in 1945 een aanvraag bij het bisdom Gent om van het noordelijk deel van de Sint-Annaparochie een kapelanij ‘O.L.V.-van-Vrede’ te maken. Maar er zou nog veel water door de Schelde vloeien, en nog enkele kerkelijke ingrepen zouden nodig zijn, voor het zover kwam.
In 1959 werd de Sint-Annaparochie getransfereerd van het bisdom Gent naar het aartsbisdom Mechelen. Het dominicanenklooster op LO werd opgeheven en op 15 en 16 augustus 1959 nam LO afscheid van ‘zijn’ paters. De parochianen deden dat met een grootse dankhulde.
De paters-dominicanen hebben, onmiddellijk na de Tweede Oorlog, onmiskenbaar hun stempel gedrukt op het ontstaan en de ontwikkeling van een mooi stukje Antwerpen: de huidige Linkeroever!
De dominicanen hebben LO verlaten, de mensen van de ‘plage’ moeten hun bouwmeester missen en er staat geen grijs Volkswagentje meer vóór het klooster…
Maar het leven gaat voort, het zand van Sint-Anneke blijft stuiven en de Sint-Annaparochie krijgt weer diocesane priesters.
Vanaf 1957 heerste er grote bouwactiviteit  ten noorden van de Charles de Costerlaan en de bevolking groeide snel aan. Zo ontstond het begrip: ‘de nieuwe wijk’.
Albert Janssen († 02-06-2000) werd op 30-08-1959 aangesteld als pastoor en bleef dit tot 30-06-1979. Tijdens zijn ambtsperiode ontstaat een tweede (O.L.V.-ter-Schelde) én een derde parochie (Sint-Lucas) op de Antwerpse Linkeroever.
Voor de bewoners van de plage braken in 1960 donkere tijden aan wegens een aangekondigde sanering van Sint-Annastrand. De mensen waren er niet goed van en de uitvoering ervan kende heel wat tegenwind. De parochiegemeenschap toonde begrip maar kon het tij niet keren. En ook een andere belangrijke evolutie hield de geesten bezig.
Ondermeer de toename van de bevolking en de afstand naar de kernparochie, deed het verlangen groeien naar meer parochiale zelfstandigheid.
Het kerkje en de klaslokalen (nu 't Klokske) Een belangrijke kentering in de pastorale werking op LO deed zich voor toen priester Frans Van Montfort († 06-12-2006) op 01-06-1961 aangesteld werd als onderpastoor met de speciale zorg voor O.L.V.-ter-Schelde, “de nieuwe wijk”.
Het noordelijk parochiegedeelte van Sint-Anna werd kapelanij O.L.V.-ter-Schelde en werd kerkrechtelijk opgericht op 01-01-1962 door het aartsbisdom Mechelen. De officiële bekrachtiging gebeurde bij KB van 13-01-1962.
Priester Frans Van Montfort werd kapelaan en kon onmiddellijk op sympathie en medewerking rekenen. Eind 1962 was zijn geprefabriceerde woning klaar en woonde hij tussen zijn “parochianen”.
In zijn vorige parochies had hij al bewezen een ‘werker’ en ‘bouwer’ te zijn. Hier zal dat niet anders verlopen: nog in 1961 werden de lokalen naast de kerk duchtig onder handen genomen en in 1969 stond er een gloednieuw parochiecentrum.

Parochie O.L.V.-ter-ScheldeDe parochiekerk en de pastorij O.L.V.-ter-Schelde
Het verlangen werd steeds maar groter om een zelfstandige parochie te worden. Dat was ook noodzakelijk om te kunnen werken aan de infrastructuur. Grond diende aangekocht voor de bouw van scholen, een parochielokaal en een nieuw kerkgebouw omdat het bestaande dreigde te klein te worden (tien jaar later dacht men daar anders over).
Een droom werd werkelijkheid. De kapelanij werd verheven tot parochie O.L.V.-ter-Schelde bij KB van 28-10-1963 en gepubliceerd in het BS van 11-12-1963. De kerkelijke oprichting gebeurde op zondag 08-12-1963, feest van O.L.V.-Onbevlekt-Ontvangen, de patrones van de nieuwe parochie.
Een tweede, zelfstandige parochie op Linkeroever, was een feit.

Parochiegemeenschap
De vele jonge gezinnen die de parochie bevolkten gaven haar een bijzondere dynamiek en vormden een levendig en samenhangend geheel.
Dat kwam best tot uiting in het rijk en gevarieerd verenigingsleven, werkgroepen en  bewegingen. Een onvolledige opsomming: bibliotheek, Chiro, Esmoreitkoor, KAV, KBG (nu OKRA), KWB, Kind en Preventie (het vroegere kinderheil), Scheldemeeuwen, scouts, ter Schelde feesten (moesten voor fondsen zorgen voor de bouwprojecten), Ter Schelde Promotors (culturele manifestaties), TITS (trefpunt voor jongeren), Toneelstudio Gloriant, Wereldwijd, ziekenzorg en nog meer.
Onnoemelijk veel mensen hebben zich ingezet, in en voor het verenigingsleven. Dat bracht/brengt mensen bijeen, gaf/geeft een Cultureel Centrum ter Schelde (1969)gevoel van verbondenheidgoed en zorgde/zorgt voor de sociale contacten: dat was, en is nog altijd, (parochie)gemeenschap vormen… en dat was in de jaren 1950 en 1960 pionieren! Al die werkers en werksters, al die‘doeners’, van gisteren én van vandaag, ze verdienen allemaal alle waardering. Chapeau!
Mensen willen en kunnen bijeenbrengen vraagt ook om een degelijke accommodatie, zeg maar vergaderlokalen. En gemeenschapsvorming was van primordiaal belang in de nieuwe christelijke kern. Na rijp beraad werd gekozen voor de bouw van een multifunctioneel parochiecentrum, met een polyvalente zaal, die ook gebruikt kon worden voor het vieren van de eucharistie. De bouwwerken begonnen medio 1968 en de officiële opening en inzegening had plaats op zondag 08-06-1969.
“Het centrum” in de Fromentinstraat kreeg later de naam “Cultureel Centrum ter Schelde”. Een welgekomen realisatie die druk gebruikt werd/wordt, en niet alleen door parochiale verenigingen.
In de grote zaal werd, op zon- en feestdagen, mis gelezen tot in januari 1976.

In de kijker:

  • In 1986 kreeg het gebouw naast de kerk een opknapbeurt. Het vernieuwde vergaderlokaal werd bedacht met de naam “’t Klokske”, een verwijzing naar het klokje in de toren van de kerk van O.L.V.-ter-Schelde. Dit historisch klokje (1781) is nog afkomstig van de aloude “Capelle upt veer”, de Sint-Annakapel op het Vlaams Hoofd, en is eigendom van de kerkfabriek van de parochie Sint-Anna-ten-Drieën.
    “’t Klokske” is uitgegroeid tot een zondagse ontmoetingsplaats. Het initiatief kwam van pastoor Marcel Van Assche die op 21-12-1986 de kerkgangers na de eucharistieviering van 10.30 u uitnodigde om een koffie te drinken vergezeld van een koekje. De zorg opdat alles gesmeerd zou lopen tijdens de zondagse bijeenkomsten is het werk van de klokskesploeg: allemaal vrijwilligers, of wat had je gedacht.
  • Op het pleintje in de Melis Stokelaan wordt elk jaar in december een levensgrote, zelfgemaakte kerststal opgebouwd. Een initiatief van de KWB O.L.V.-ter-Schelde, met de steun van de KAV. Sinds 1977 een mooie traditie.
  • In de voormalige pastorij, Gloriantlaan 2a, is de parochiale dienst “Permanentie” gevestigd, en sinds 01-10-2005 ook de “Oxfam-Wereldwinkel Linkeroever”.

Pastoraat op de parochie O.L.V.-ter-Schelde

  • Frans Van Montfort († 06-12-2006), kapelaan sinds 01-06-1961, werd benoemd tot de eerste pastoor van de nieuwe parochie door Mgr. Jules-Victor Daem, bisschop van het in 1961 heropgerichte bisdom Antwerpen. Zijn aanstelling vond plaats op 08-12-1963. Om gezondheidsredenen moest hij deze taak opgeven. Afscheid met dankviering op 08-05-1975.
    Op de parochie waren achtereenvolgens werkzaam als onderpastoor: Marc Cuypers (1964-1970), Jos Van Weert (1971-1972), Jan Van Gerven (1973-1985), Gilbert Caers (1972-1989).
  • Marcel Van Assche († 20-04-2003) werd door Mgr. Jules-Victor Daem benoemd tot tweede pastoor en op 21-06-1975 aangesteld. Op 01-11-1989 ging hij met pensioen en op 05-11-1989 werd afscheid genomen met een eucharistieviering.
  • Gilbert (Bart) Caers, die in teamverband werkte met Marcel Van Assche, werd door Mgr. Paul Van den Berghe benoemd tot derde pastoor en officieel aangesteld op 18-02-1990. Na een dankviering op zondag 26-11-1995 ging Bart met pensioen op 01-12-1995.
  • Deo Rademakers, ook pastoor van de Sint-Annaparochie werd, door bisschop Paul Van den Berghe, tevens benoemd tot pastoor van O.L.V.-ter-Schelde. In het weekend van 24-25 februari 1996 werd de aanstelling van de vierde pastoor op de parochie gevierd.
    (Juul Brems, pastoor van de Sint-Lucasparochie, ging op 31-12-2000 met pensioen. Deo werd van deze parochie ook pastoor (kerkelijke aanstelling 25-03-2001), zodat hij van de drie parochies op LO de pastorale zorg had).
    Deo, die op 20-05-2002 de pensioengerechtigde leeftijd bereikte, werd op zondag 26-05-2002 uitgebreid gevierd want op 31-05-2002 was het zijn laatste ‘werkdag’ als pastoor van de drie parochies op Linkeroever.
  • Annemie Van Passen werd op de extra parochieraad van 18-02-2002 aangesteld tot plaatselijke contactpersoon omdat er geen pastoor meer beschikbaar was voor LO.
    Wilfried Verhaert, deken, nam de taak van administrator op zich. Voor de liturgie en de sacramentenpastoraal werd een beroep gedaan op priesters die voorheen op LO werkzaam waren.
  • Herman Augustyns, priester van het bisdom Antwerpen, werd door Mgr. Paul Van den Berghe met brief van 06-03-2003 benoemd tot pastoor van de drie parochies op LO. Vanaf 1 april ging hij aan de slag en op pinksterdag 08-06-2003 had de kerkelijke aanstelling plaats.
    Herman Augustyns werd de vijfde - en laatste - pastoor van de parochie O.L.V.-ter-Schelde.
    Na de fusie van de drie parochies (zie verder) blijft Herman Augustyns pastoor van de een gemaakte parochie.

Opheffing van de parochie O.L.V.-ter-Schelde
Na de fatale brand op donderdagmorgen 09-03-2000, die het zo geliefde kerkje in de as legde (zie ‘Kerkgebouw: terugblik’), zal het nooit meer worden zoals het geweest is.
Wederopbouw van de kerk ziet men niet zitten. Allerlei omstandigheden, zoals een verminderd kerkbezoek en een nijpend priestertekort, pleiten niet in het voordeel van de bouw van een nieuwe kerk. Integendeel: het deed de vraag rijzen naar de wenselijkheid van een fusie van de drie parochies op Linkeroever tot één parochie. En dan ging het vrij snel.
Op 04-06-2003 gaf Mgr. Paul Van den Berghe, bisschop van Antwerpen, zijn akkoord om de procedure voor de fusie te starten.
Op 04-04-2004 werden de drie parochies op LO kerkrechtelijk één parochie. Dit betekende concreet de opheffing van de parochie O.L.V.-ter-Schelde en de parochie Sint-Lucas. De parochiekerk Sint-Lucas werd een annex-kerk van de éne parochie Sint-Anna en Joachim.
Een besluit van 12-10-2005 van de Vlaamse minister van Binnenlands Bestuur bepaalt de afschaffing van de parochie Sint-Lucas en van de parochie Onze-Lieve-Vrouw-ter-Schelde te Antwerpen-Linkeroever, de onttrekking van de bestemming van het door brand vernielde kerkgebouw van O.L.V.-ter-Schelde, de reductie van het kerkgebouw van Sint-Lucas tot bijkerk van de parochie Sint-Anna en Joachim te Antwerpen-LO en de overdracht van het grondgebied en van het patrimonium van de op te heffen parochies aan de parochie van Sint-Anna en Joachim te Antwerpen-Linkeroever.
Door dit besluit is er nu ook juridisch (volgens burgerlijk recht) maar één parochie meer op Antwerpen-Linkeroever.
Sint-Anna-ten-Drieën (beeld in lindehout - 17e eeuw)
Parochie Sint-Anna-ten-Drieën
Op voorstel van de parochieploeg en met goedkeuring van de kerkraad en de bisschop, werd een aanvraag gedaan tot naamsverandering van de een gemaakte parochie Sint-Anna en Joachim in Sint-Anna-ten-Drieën.
Op 27-04-2006 keurde de bevoegde minister de aanvraag goed. De fusieoperatie was rond!
De nieuwe naam staat symbool voor de eenwording van de drie parochies en verwijst naar het mooie, gelijknamige beeld in lindehout uit de 17e eeuw (1667 - kunstenaar onbekend) dat zich in de kerk bevindt en nog afkomstig is van de aloude Sint-Annakapel op het Vlaams Hoofd.
Het beeld stelt de Heilige Anna voor met op haar rechterarm haar dochter, de Heilige Maagd Maria, die op haar beurt haar zoon Jezus op de schoot houdt. De H.Anna draagt in haar linkerhand een peer (bij andere kunstwerken een appel of een druiventros), symbool voor vruchtbaarheid of  een lang leven. In 1970 werd het beeld gerestaureerd.

De 19e eeuw eindigde met één parochie voor heel Sint-Anneke, in de 20e eeuw waren er drie, en de 21e eeuw begint met, opnieuw, één parochie voor heel Antwerpen-Linkeroever, …maar met een nieuwe naam:

Sint-Anna-ten-Drieën